Herman Vuijsje geeft een boeiende blik achter Russische facades

Is Rusland nog steeds Een land van horen zeggen, zoals NRC-journaliste Laura Starink in 1992 schreef? Of kun je anno 2012 frank en vrij door het grootste land ter wereld reizen?
Publicist Herman Vuijsje nam, samen met zijn reisgenote Sya, de proef op de
som. Hun verslag Op weg naar Vladivostok, achter Russische facades is een mengeling van enerzijds Vals plat in de Oeral, een zoektocht naar de oostgrens van Europa (2009) van Marc Hanneman, Sjoerd Keulen en Ronald Kroeze, en anderzijds Eric Newby’s klassieker De grote rode treinreis (1978).

Achter Russische facades

Met Hollandse zuinigheid zeg ik dat € 21,90 wel een tikje prijzig is, maar het mooie papier en de vele, prachtige kleurenfoto´s –  die een boek in een boek zijn – maken het de prijs
meer dan waard. Vuijsje legt in het hoofdstuk Bolsjoj : groot uit dat dat nu precies een van de grote verschillen is tussen Rusland en Nederland. Het landje aan de Noordzee is klein, gezellig en –  zo u wilt (JB) – bekrompen. Rusland daarentegen is groot, machtig en krachtig. Overigens ontbreken onderschriften  bij de foto’s, maar die staan keurig achterin het boek, En eerlijk gezegd – het ontbreken van onderschriften vergroot de zeggingskracht van de prachtige foto’s,

Bonnefooi

In tegenstelling tot wat reisbureau’s je vertellen, kun je heel goed op de bonnefooi naar Rusland gaan. Je reist goed en veilig, maar het is natuurlijk altijd verstandig om ogen en oren open te houden. Het is wel verstandig, betoogt de publicist, om een beetje Russisch te kennen. Zijn hoofdstuktitels getuigen daar alvast van. Elk chapiter begint met een Russisch woord of uitdrukking, gevolgd door de Nederlandse vertaling – Bolsjoj :
groot
–  met daaronder de naam van de stad waar Vuijsje en Sya hun belevenissen hebben.

Een treffend voorbeeld van “groot” staat op pag. 21,  over de herdenking van de Tweede Wereldoorlog:

“In Rusland geen timide radiospotjes met de opwekking “eerst
herdenken, dan vieren”. Geen beknibbelarij, zoals bij ons rond de vraag of 5 mei
nu wel of niet een nationale feestdag is, en wie er wel of niet vrij krijgt. De
overwinning in de Grote Vaderlandse Oorlog  wordt uitbundig gevierd, sinds een paar jaar ook weer met groot militair vertoon”.

Aarzeling

Ik moet toegeven dat ik het boek met een lichte aarzeling kocht. Je hoort zoveel over Rusland, wat kan daar nog aan toe boegen zijn? Maar goed, de reis is een moderne variant  van de Transsiberische Expres. Bovendien – die reis had ik zelf ook graag willen
maken, maar het kwam er nog niet van. Dus was ik benieuwd naar Vuijsje’s avonturen.

 

Herman Vuijsje

De grootste verrassing was wel Chabarovsk, in het Verre Oosten. Vladivostok en Nachodka zijn bekend, als respectievelijk het eindstation van de Transsiberische Express en de oostelijkst voormalige gesloten stad, maar Chabarovsk is een verademing. Ik had onlangs de stad gezien op Canvas  in de prachtige serie Rusland voor beginners. Vuijsje en Sya gaan mee met het positieve Vlaamse oordeel. Het  Russische Verre Oosten gaat mee met de bloeiende Aziatische economieën. Het laat ook meteen zien dat er achter de Oeral veel meer is dan alleen Siberië.  Je moet op zijn minst onderscheid maken tussen Siberië en het Verre Oosten.

Propaganda

Aan het eind van het boek legt Vuijsje omstandig uit dat hij niet in de valkuil van de fellow travellers wil trappen. Hemingway, bijvoorbeeld, schreef mooi over Cuba, maar werd – gewild of ongewild – een propaganda verlengstuk van het Castro-regime. Vuijsje schrijft mooi over  Rusland, maar heeft toch minder oog voor de ellende en armoede. Natuurlijk schrijft hij ook de donkere kanten, mar de opvallende zaken komen toch wel meer aan bod.

Chabarovsk

Helemaal aan het slot valt Vuijsje dan toch nog in een klassieke reisschrijvers “fout”. In twee maanden beleeft hij prachtige dingen in de trein en onderweg. Maar eenmaal in Vladivostok komt de terugreis naar Moskou –  mét het vliegtuig.

Twee maanden om heel Rusland te bekijken is natuurlijk veel te kort. Daar moet je minstens een jaar voor nemen, en misschien wel een heel mensenleven. Vuijsje verwenst het strakke reisschema als hij in Siberië een krasse, oude vrouw ziet. Hij wil het liefste achter haar aanlopen en haar leven in zich opzuigen. Maar ja, de reis moet weer worden vervolgd.

Geduld is ook nodig als je Russisch museum wilt bezoeken Vuijsje maakt daar een prachtige, cultuurhistorische beschouwing van. Op de openingstijden is het zelden geopend. En uitleg is natuurlijk alleen in het Russisch. Maar na Vuijsje’s beginfouten leert hij hoe hij met de – zonder uitzondering  vrouwelijke – suppoosten moet omgaan. En dan
opent zich een nieuwe, onbekende wereld – die achter de Russische facades. En dat is misschien wel de kern  van Rusland. Je moet niet vragen “waarom?”. Je
moet de dingen nemen zoals ze komen.

 

This entry was posted in Rusland. Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *